Tazminat Hukuku

Tazminat Hukuku

Bir trafik kazası, bir iş kazası ya da kişilik haklarına yönelik bir saldırı sonrasında yaşanan maddi ve manevi kayıp, çoğu zaman kişinin hayatını kalıcı biçimde etkiler. “Zararımı kimden ve nasıl talep edebilirim?”, “Sigorta şirketinin teklif ettiği tutar yeterli mi?”, “Manevi tazminat davası nasıl açılır?” soruları, bu süreçte en sık karşılaşılan sorulardır.

Tazminat hukuku, bir kişinin haksız bir fiil, sözleşmeye aykırı bir davranış veya kanunda öngörülen bir sorumluluk hâli nedeniyle uğradığı zararın giderilmesini sağlayan hukuk dalıdır. Türk Borçlar Kanunu (TBK), bu alandaki temel düzenlemeleri içerirken; trafik kazalarında Karayolları Trafik Kanunu, iş kazalarında ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile birlikte değerlendirme yapılır.

Tazminat davaları, zararın türüne göre farklı hesaplama yöntemleri, farklı görevli mahkemeler ve farklı zamanaşımı sürelerine tabidir. Bu nedenle sürecin başında doğru hukuki dayanağın belirlenmesi ve zararın eksiksiz biçimde ortaya konması, hem tazminatın doğru hesaplanması hem de hak kaybının önlenmesi açısından önemlidir.

Aşağıda, tazminat hukuku kapsamında en sık karşılaşılan beş alan; trafik kazası tazminatı, iş kazası ve meslek hastalığı tazminatı, manevi tazminat, sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat ve haksız fiile dayalı genel tazminat sorumluluğu ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Trafik kazası tazminatı

Trafik kazaları sonucunda ortaya çıkan zararlar, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85 ve 91. maddeleri uyarınca, kural olarak aracın işleteni ve zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) tarafından karşılanır. Bu sigorta, kaza sonucunda üçüncü kişilerde oluşan maddi ve bedeni zararları belirli teminat limitleri dahilinde karşılamakla yükümlüdür.

Trafik kazası tazminatı kapsamında talep edilebilecek başlıca kalemler şunlardır:

• Maddi hasar tazminatı: Araçta ve diğer eşyalarda oluşan hasarın karşılığı
• Tedavi gideri: SGK tarafından karşılanmayan sağlık harcamaları
• Maluliyet (sakatlık) tazminatı: Kalıcı bedensel zarar nedeniyle çalışma gücünde meydana gelen kayıp
• Destekten yoksun kalma tazminatı: Kaza sonucu vefat eden kişinin desteğinden yoksun kalanların uğradığı zararın karşılığı
• Değer kaybı tazminatı: Kaza geçiren aracın onarım sonrası piyasa değerinde meydana gelen azalma
• Manevi tazminat: Kaza sonucu yaşanan acı ve ızdırabın karşılığı (bu kalem zorunlu trafik sigortası kapsamında değildir)

Zorunlu trafik sigortasında teminatlar ve limitler, kaza tarihinde geçerli düzenlemeler ile poliçe kapsamında değerlendirilir. Zararın ilgili teminat limitini aşması hâlinde, koşulları varsa aşan kısım sorumlu sürücü veya işletene yöneltilebilir. İhtiyari mali mesuliyet (İMM) sigortası bulunması durumunda, poliçenin kapsamı ve istisnaları ayrıca incelenir.

Bu alanda sunulan hukuki destek şunları kapsar:

• Kaza tutanağının ve kusur durumunun değerlendirilmesi
• Sigorta şirketine yapılacak başvurunun hazırlanması
• Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru sürecinin yürütülmesi
• Maluliyet, destekten yoksun kalma ve değer kaybı tazminatı davalarının açılması
• Sigorta limitini aşan zararlar için kusurlu tarafa karşı dava açılması
• Aktüeryal hesaplamaların bilirkişi raporları üzerinden takibi

İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı

İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda işçinin uğradığı zarar, hem Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) hem de işveren nezdinde ayrı ayrı değerlendirilir. SGK, sigortalıya belirli ödemeleri (geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanan gelir) yapmakla yükümlüdür. Ancak bu ödemeler, işverenin kusuru oranında doğan tazminat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; SGK, yaptığı ödemeler için kusurlu işverene rücu edebilir.

İşçi veya vefatı hâlinde hak sahipleri, somut olayın koşullarına göre işverene karşı maddi ve manevi tazminat talep edebilir. İşverenin işçiyi gözetme borcu kapsamında TBK m. 417 ve ilgili sorumluluk hükümleri değerlendirilir. Talep edilebilecek başlıca kalemler şunlardır:

• Tedavi giderleri ve bakıcı gideri
• Kazanç kaybı ve sürekli iş göremezlik (maluliyet) tazminatı
• Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı
• Manevi tazminat

İş kazası tazminat davalarında görevli mahkeme, kural olarak iş mahkemesidir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3 uyarınca, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Tazminat miktarı; yaş, gelir, maluliyet ve kusur oranları gibi unsurların dosyaya uygun raporlarla değerlendirilmesiyle hesaplanır. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde birlikte sorumluluk koşulları ayrıca incelenir.

Bu alanda sunulan hukuki destek şunları kapsar:

• İş kazası tutanağının ve SGK sürecinin incelenmesi
• Kusur oranının tespiti için bilirkişi incelemesi sürecinin takibi
• İş kazası ve meslek hastalığı davalarına ilişkin başvuru şartlarının değerlendirilmesi
• Maddi ve manevi tazminat davasının açılması
• Asıl işveren-alt işveren müteselsil sorumluluğunun değerlendirilmesi
• SGK rücu sürecinin takibi

Manevi tazminat

Manevi tazminat, bir kişinin kişilik haklarına (TMK m. 24-25) yapılan saldırı sonucu yaşadığı acı, üzüntü ve ızdırabın karşılığı olarak talep edilebilen tazminat türüdür. Hukuki dayanağı TBK m. 56-58 hükümleridir.

Manevi tazminat talep edilebilecek başlıca hâller şunlardır:

• Bedensel zarara (yaralanma, sakatlanma) uğranılması
• Yakının vefatı nedeniyle yaşanan acı
• Kişilik haklarına saldırı (hakaret, iftira, özel hayatın gizliliğinin ihlali)
• Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar
• Haksız tutuklama veya gözaltı gibi hukuka aykırı koruma tedbirleri (CMK kapsamındaki özel başvuru şartları ayrıca değerlendirilir)

Manevi tazminat miktarının belirlenmesinde sabit bir formül bulunmaz; hâkim, olayın ağırlığını, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu ve hakkaniyeti birlikte değerlendirerek takdir yetkisini kullanır.

Bu alanda sunulan hukuki destek şunları kapsar:

• Manevi tazminat talebinin hukuki dayanağının belirlenmesi
• Kişilik haklarına saldırı hâllerinde dava veya şikâyet sürecinin başlatılması
• Manevi tazminat miktarının somut olaya göre değerlendirilmesi
• Maddi tazminatla birlikte manevi tazminat talebinin sunulması

Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat

Bir sözleşmenin taraflarından birinin edimini hiç veya gereği gibi yerine getirmemesi, diğer tarafta bir zarara yol açabilir. Bu durumda zarar gören taraf, TBK m. 112 ve devamı hükümleri uyarınca sözleşmeye aykırılıktan (borca aykırılıktan) doğan tazminat talep edebilir.

Bu alanda sıkça karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Satış, kira, eser veya hizmet sözleşmelerinde edimin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi
• Sözleşmeden dönme hâlinde uğranılan zararın tazmini
• Temerrüt (borcun zamanında ifa edilmemesi) nedeniyle doğan zararlar
• Ayıplı mal veya hizmetten kaynaklanan zararlar
• Cezai şart uygulamasına ilişkin uyuşmazlıklar

Sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerde, kanunda farklı bir süre öngörülmemişse TBK m. 146 uyarınca genel zamanaşımı süresi on yıldır. Özel sürelerin bulunabileceği dikkate alınarak sözleşmenin ve talebin hukuki niteliği ayrıca değerlendirilir.

Bu alanda sunulan hukuki destek şunları kapsar:

• Sözleşmenin ve ihlalin hukuki niteliğinin değerlendirilmesi
• Zararın ve nedensellik bağının ortaya konması
• Temerrüt ihtarnamesinin hazırlanması
• Tazminat davasının açılması ve takibi
• Cezai şart taleplerinin değerlendirilmesi

Haksız fiile dayalı tazminat

Haksız fiil, bir kişinin kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışıyla başka bir kişiye zarar vermesidir (TBK m. 49 vd.). Trafik ve iş kazalarında sözleşmeden veya özel kanunlardan doğan sorumluluk da gündeme gelebilir. Bu başlık altında, genel haksız fiil sorumluluğu ele alınmaktadır.

Haksız fiile dayalı tazminat talebinin doğabilmesi için dört unsurun bir arada bulunması gerekir: hukuka aykırı bir fiil, zarar, fiil ile zarar arasında nedensellik bağı ve kusur (bazı sorumluluk hâllerinde kusursuz sorumluluk esası uygulanır).

Haksız fiile dayalı tazminat taleplerinde zamanaşımı, TBK m. 72 uyarınca zarar görenin zararı ve failini öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl, her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıldır. Zarar, aynı zamanda daha uzun bir ceza zamanaşımı süresi öngörülen bir suçtan doğuyorsa, tazminat talebinde de bu uzamış zamanaşımı süresi uygulanır.

Bu alanda sunulan hukuki destek şunları kapsar:

• Haksız fiilin unsurlarının ve zararın ortaya konması
• Kusur ve nedensellik bağının delillerle ispatı
• Zamanaşımı süresinin doğru hesaplanması
• Tazminat davasının hazırlanması ve takibi
• Kusursuz sorumluluk hâllerinin (tehlike sorumluluğu, hayvan bulunduranın sorumluluğu vb.) değerlendirilmesi

Hangi durumlarda hukuki destek alınabilir?

Tazminat hukukuyla ilgili bir süreç, kişinin hiç beklemediği bir anda karşısına çıkabilir. Aşağıdaki durumların herhangi birinde hukuki destek almak, zararın eksiksiz karşılanması açısından değerlidir:

• Bir trafik kazası geçirmiş veya yakınınızı trafik kazasında kaybetmiş olmak
• Sigorta şirketinin teklif ettiği tazminat tutarını yetersiz bulmak
• Bir iş kazası geçirmiş veya yakınınızı iş kazasında kaybetmiş olmak
• Kişilik haklarınıza yönelik bir saldırıya (hakaret, iftira, özel hayatın ihlali) maruz kalmış olmak
• Bir sözleşmenin karşı tarafça yerine getirilmemesi nedeniyle zarara uğramış olmak
• Başka bir kişinin kusurlu davranışı nedeniyle maddi veya manevi zarar görmüş olmak

Tazminat davalarında zamanaşımı süreleri dava türüne göre değişir ve bu sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle zararın ortaya çıktığı andan itibaren hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.

Alanya ve Antalya’da tazminat davaları

Alanya’da bulunan müvekkillerin yanı sıra, Antalya genelinde ve Türkiye’nin farklı illerinde bulunan kişilere de trafik kazası, iş kazası ve genel tazminat süreçlerinde hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunulmaktadır. Alanya’nın yoğun turizm ve inşaat sektörü faaliyeti, hem trafik kazalarının hem de iş kazalarının sıkça karşılaşılan konular arasında yer almasına neden olmaktadır.

Yetkili ve görevli mahkeme, tazminat talebinin hukuki dayanağına göre belirlenir. Haksız fiilden doğan davalarda zarar görenin yerleşim yeri ve fiilin işlendiği yer gibi özel yetki kuralları; iş kazalarında ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda ise ilgili özel hükümler ayrıca değerlendirilir. Alanya’da, Antalya’nın diğer ilçelerinde veya şehir dışında yaşanan olaylarda dosyanın özelliklerine göre destek verilmektedir.

Sık sorulan sorular

Trafik kazası sonrasında tazminat için nereye başvurulur?

Zorunlu trafik sigortasının kapsamına giren taleplerde sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır. Başvurunun sonuçsuz kalması veya teklifin yetersiz bulunması hâlinde, koşulları varsa Sigorta Tahkim Komisyonu veya dava yolu değerlendirilir.

Zarar sigorta limitini aşarsa ne yapılabilir?

Sigortacının sorumluluğu poliçe kapsamı ve ilgili teminat limitleriyle sınırlıdır. Limit üstü zararlar için sorumlu sürücü, işleten veya varsa İMM sigortası yönünden başvuru imkânları değerlendirilir.

Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı karşılar mı?

Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz. Talep, sorumluluk koşullarına göre ilgili kişilere yöneltilebilir; İMM poliçesinde manevi tazminat teminatı varsa poliçe şartları ayrıca incelenir.

İş kazası tazminat davası kime karşı açılır?

İşverene karşı açılır; işin bir alt işverene yaptırılmış olması hâlinde asıl işveren ile alt işveren birlikte (müteselsilen) sorumlu tutulabilir.

İş kazası tazminatında zorunlu arabuluculuk var mı?

Hayır. 7036 sayılı Kanun m. 3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.

SGK ödemeleri tazminat hesabında dikkate alınır mı?

SGK ödemelerinin tamamı otomatik olarak tazminattan düşülmez. TBK m. 55 ve ilgili hükümler uyarınca, ödemenin niteliği ve rücu edilebilirliği incelenerek hangi tutarların hesapta dikkate alınacağı belirlenir. Aynı zararın iki kez karşılanmaması esastır.

Manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir?

Sabit bir formül yoktur; hâkim olayın ağırlığını, tarafların ekonomik durumunu ve hakkaniyeti değerlendirerek takdir yetkisini kullanır.

Sözleşmeye aykırılık ile haksız fiil arasındaki fark nedir?

Sözleşmeye aykırılıkta taraflar arasında önceden kurulmuş bir sözleşme ilişkisi vardır; haksız fiilde ise böyle bir ilişki bulunmaksızın, hukuka aykırı bir davranışla zarar verilmiştir. İki durumun zamanaşımı süreleri de farklılık gösterebilir.

Tazminat davalarında zamanaşımı süresi nedir?

Haksız fiile dayalı taleplerde zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıldır. Fiil aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, bu uzun süre uygulanabilir.

Alanya’da tazminat avukatına nasıl ulaşılır?

Aşağıda yer alan iletişim bilgileri üzerinden randevu talep edilerek dosyanın durumu değerlendirilebilir.

İletişim ve görüşme talebi

Trafik kazası, iş kazası, manevi tazminat, sözleşmeye aykırılık veya haksız fiilden doğan tazminat talepleriyle ilgili hukuki destek almak isteyenler, aşağıdaki iletişim bilgileri üzerinden ulaşabilir.

Av. Ahmet Geçgel

Adres: Hacet Mah. Keykubat Cad. Selman Apt. No: 134 D:5, Alanya / Antalya

Telefon: +90 539 375 05 85

İletişim bilgileri ve görüşme saatleri →